ECI Commissionerৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ উঠিলে কি হ’ব পৰৱৰ্তী পদক্ষেপ? জানক নিযুক্তিৰ পৰা অপসাৰণলৈ সম্পূৰ্ণ নিয়ম…

ভাৰতৰ নিৰ্বাচন ব্যৱস্থাৰ দায়িত্বত থকা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংবিধানিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হৈছে Election Commission of India বা ECI। লোকসভা, ৰাজ্যসভা, ৰাজ্যিক বিধানসভা, ৰাষ্ট্ৰপতি আৰু উপ-ৰাষ্ট্ৰপতিৰ নিৰ্বাচনৰ তদাৰক, পৰিচালনা আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ দায়িত্ব সংবিধানৰ Article 324 অনুসৰি নিৰ্বাচন আয়োগৰ ওপৰত ন্যস্ত কৰা

কিন্তু এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন হৈছে—ECI-ৰ Chief Election Commissioner ক কোনে নিযুক্তি দিয়ে?

সংবিধানৰ Article 324 অনুসৰি, Chief Election Commissionerক ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে নিযুক্তি দিয়ে। কিন্তু বৰ্তমান এই নিযুক্তি প্ৰক্ৰিয়া ২০২৩ চনত সংসদে প্ৰণয়ন কৰা Chief Election Commissioner and Other Election Commissioners (Appointment, Conditions of Service and Term of Office) Act-ৰ অধীনত হয়।

নিযুক্তিৰ প্ৰক্ৰিয়া কেনেকুৱা?

এই আইনখন অনুসৰি, প্ৰথমে এটা Search Committee-য়ে যোগ্য ব্যক্তিৰ নামৰ এখন পেনেল প্ৰস্তুত কৰে। তাৰ পিছত Selection Committee-য়ে সেই নামসমূহ বিবেচনা কৰি নিযুক্তিৰ বাবে পৰামৰ্শ আগবঢ়ায়।

এই Selection Committee-ৰ অধ্যক্ষ হৈছে প্ৰধানমন্ত্ৰী। লগতে সমিতিখনত থাকে লোকসভাৰ বিৰোধী দলপতি আৰু প্ৰধানমন্ত্ৰীয়ে মনোনীত কৰা এগৰাকী কেন্দ্ৰীয় কেবিনেট মন্ত্ৰী। শেষত Selection Committee-ৰ পৰামৰ্শৰ ভিত্তিত ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে CECক নিযুক্তি দিয়ে। অৰ্থাৎ, নিযুক্তিৰ আনুষ্ঠানিক ক্ষমতা ৰাষ্ট্ৰপতিৰ হাতত থাকিলেও, আইনত নিৰ্ধাৰিত বাছনি প্ৰক্ৰিয়াৰ মাজেৰে এই নিযুক্তি সম্পন্ন হয়।

CEC আৰু Election Commissionerক অপসাৰণ কৰিব পাৰিনে?

ইয়াত CEC আৰু আন Election Commissionerৰ ক্ষেত্ৰত নিয়ম পৃথক। সংবিধান অনুসৰি Chief Election Commissionerক দুটা গুৰুতৰ ভিত্তিতহে পদৰ পৰা অপসাৰণ কৰিব পাৰি: যদিহে বিষয়াজনক দুৰ্নীতি, কোনো অন্যায় কামত জড়িত, বা নিজৰ পদৰ অপব্যৱহাৰৰ বাবে দোষী সাব্যস্ত কৰা হয় আৰু যদিহে বিষয়াজন শাৰীৰিক বা মানসিকভাৱে কৰ্তব্য পালন কৰিবলৈ অক্ষম হৈ পৰে। সংসদৰ দুয়োখন সদনে সংবিধানত নিৰ্ধাৰিত বিশেষ সংখ্যাগৰিষ্ঠতাৰে প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰাৰ পিছত ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে অপসাৰণ কৰিব পাৰে। আনহাতে, অন্য Election Commissionerক CEC-ৰ পৰামৰ্শ অবিহনে অপসাৰণ কৰিব নোৱাৰি। এই সুৰক্ষা সংবিধানৰ Article 324 আৰু ২০২৩ চনৰ আইন দুয়োটাতে উল্লেখ আছে।

কাৰ্যকাল কিমান?

২০২৩ চনৰ আইন অনুসৰি CEC আৰু আন Election Commissionerৰ কাৰ্যকাল ৬ বছৰ বা ৬৫ বছৰ বয়সলৈকে—যিটো আগতে হয়, তেতিয়ালৈকে। তেওঁলোকে পুনৰ নিযুক্তি লাভ কৰিব নোৱাৰে।

সৰল ভাষাত ক’বলৈ গ’লে—নিযুক্তি দিয়ে ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে, কিন্তু নিযুক্তিৰ আগতে আইনত নিৰ্ধাৰিত Selection Committee-ৰ প্ৰক্ৰিয়া থাকে। CECক অপসাৰণৰ ক্ষেত্ৰত সংসদীয় বিশেষ প্ৰক্ৰিয়া প্ৰযোজ্য, আন Election Commissionerক অপসাৰণৰ বাবে CEC-ৰ পৰামৰ্শ প্ৰয়োজন। এই সাংবিধানিক সুৰক্ষাৰ উদ্দেশ্য হৈছে নিৰ্বাচন আয়োগৰ পদসমূহৰ কাৰ্যকাল আৰু স্বাধীনতাক এক নিৰ্দিষ্ট আইনগত কাঠামোৰ ভিতৰত ৰখা।